Αειφόρος διαχείριση ομβρίων
Στην Ελβετία οι κανονισμοί υποχρεώνουν τον αρχιτέκτονα να σχεδιάζει στέγες με χωρητικότητα 2 ωρών βροχόπτωσης για αποφυγή πλημμυρών.
Με απώτερο στόχο την εξοικονόμηση νερού και τον εμπλουτισμό των υπογείων υδάτων, πολλές χώρες στην Ευρώπη έχουν αυστηρούς κανονισμούς και προωθούν έντονα μεθόδους συλλογής των νερών της βροχής.
Οι κανονισμοί περιορίζουν στην Αγγλία για παράδειγμα, την κάλυψη της αυλής μόνο στο απαραίτητο διάδρομο στην είσοδο του σπιτιού και του γκαράζ και μια μικρή βεράντα στο πίσω μέρος.
Όποιος θέλει να καλύψει περισσότερο από αυτό οι Γερμανικές αρχές για παράδειγμα, τον υποχρεώνουν να πληρώνει ένα καθόλου ευκαταφρόνητο ετήσιο τέλος στην Τοπική Αρχή ανάλογα με το εμβαδόν του χώρου της αυλής του που θα καλύψει.
Η συλλογή των νερών της βροχής ήταν πολύ διαδεδομένη στην Κύπρο τα παλιά χρόνια και το σύστημα υδροδότησης του σπιτιού γινόταν από τις Στέρνες.
Οι πλούσιες νεαρές του χωριού, με μεγάλα σπίτια και άρα μεγάλες στέρνες, συνήθιζαν να λούζονται με βρόχινο νερό εφόσον αυτό είναι πολύ μαλακό!
Στο εξωτερικό ενθαρρύνεται η συλλογή και φύλαξη των ομβρίων υδάτων για πότισμα, πλύσιμο των ρούχων, τουαλετες κτλ.
Στα νησιά του Αιγαίου οι στέρνες ήταν πολύ διαδεδομένες, (σε ορισμένα νησιά χρησιμοποιούνται ακόμη), και ορισμένες μάλιστα ήταν τόσο μεγάλες που τις έχουν τώρα μετατρέψει σε δωμάτια προς ενοικίαση.
Η διαχείριση των ομβρίων σε μια κατοικία μπορεί εύκολα να γίνει με το νερό που πέφτει σε καλυμμένες επιφάνειες του σπιτιού, ιδιαίτερα τη στέγη.
Η στέγη παρέχει το πλεονέκτημα της εύκολη συλλογής μέσω των χολέτρων και το ότι η ποιότητα του νερού είναι πολύ καλή.
Η στέγη παρέχει το πλεονέκτημα της εύκολη συλλογής μέσω των χολέτρων και το ότι η ποιότητα του νερού είναι πολύ καλή.
Στη χειρότερη περίπτωση η μέση βροχόπτωση είναι περίπου 300 χιλιοστά ή 0.3 μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι σε 1 τετραγωνικό μέτρο επιφάνειας πέφτουν 300 λίτρα νερό το χρόνο.
Αν υποθέσουμε ότι η επιφάνεια της στέγης ενός μέτριου σπιτιού είναι 200 τετ μέτρα, τότε σε ένα χρόνο μια τέτοια στέγη θα μαζέψει 60 κμ νερό.
Έρευνες έχουν δείξει ότι από μια στέγη μπορούμε να συλλέξουμε πέραν του 80% του βρόχινου νερού επομένως στις χειρότερες από πλευράς βροχόπτωσης περιοχές τις Κύπρου, θα συλλέξουμε 48 τόνους νερού τουλάχιστο.
Στη Γερμανία μέχρι το 2005, είχαν εγκατασταθεί περίπου 1.5 εκ τέτοια συστήματα.
Υπάρχει ομοσπονδιακή και κρατική νομοθεσία που διέπει την εγκατάσταση, λειτουργία και τερματισμό χρήσεως τέτοιων συστημάτων αλλά γενικά οι λεπτομέρειες εναπόκεινται στις αρχές των ομοσπονδιακών κρατιδίων και διαφέρουν από κρατίδιο σε κρατίδιο.
Τα πρότυπα που διέπουν τέτοια συστήματα και πρέπει να χρησιμοποιούνται είναι τα DIN 1989 μέρος 1-4.
Αυτά τα πρότυπα διέπουν όλες τις πτυχές εφαρμογής και καλύπτουν το προγραμματισμό, σχεδιασμό, λειτουργία, συντήρηση, αποθήκευση, δεξαμενές, φίλτρα, ποιότητα νερού, έλεγχο και παρακολούθηση (Umwelt Bundesamt 2005).
1) Τι σημαίνει αξιοποίηση βρόχινου νερού;
Με τον όρο αξιοποίηση του βρόχινου νερού περιγράφουμε τους τρόπους και τις μεθόδους συλλογής, αποθήκευσης και επεξεργασίας του νερού της βροχής με σκοπό την κάλυψη επιμέρους αναγκών σε δευτερεύουσες χρήσεις, όπως σε καζανάκια, πλυντήρια, νεροχύτες, για το πότισμα κήπων, το πλύσιμο αυτοκινήτων, κ.α. Με τον τρόπο αυτό εξοικονομούνται σημαντικές ποσότητες πόσιμου νερού από το δίκτυο ύδρευσης με ανάλογα οικονομικά και οικολογικά οφέλη.
2) Πώς λειτουργεί ένα σύστημα αξιοποίησης βρόχινου νερού;
Μία υπόγεια ή υπέργεια δεξαμενή τοποθετείται κοντά στην έξοδο της υδρορροής (σωλήνας καθόδου) της στέγης του κτιρίου, στην οποία το βρόχινο νερό συλλέγεται αφού πρώτα επεξεργασθεί με τη χρήση κατάλληλου φίλτρου που βρίσκεται εγκατεστημένο εντός της δεξαμενής. Διάφορα στερεά, σκόνη, φύλλα, σκουριά, αιωρούμενα σωματίδια, αερόβια βακτήρια, ακαθαρσίες από πουλιά και τρωκτικά, καθώς και άλλοι ρύποι μπορούν να φτάνουν στη δεξαμενή αποθήκευσης όσο καλά σχεδιασμένο και αν είναι το σύστημα, γεγονός που καθιστά το αποτελεσματικό φιλτράρισμα του νερού απαραίτητο για την παραγωγή ασφαλούς και ευχάριστου για τον άνθρωπο νερό. Μεταξύ των υπόγειων και υπέργειων δεξαμενών προτιμούνται γενικά οι πρώτες καθώς έχουν το πλεονέκτημα της χρησιμοποίησης της θερμοκρασίας και της σκίασης που προσφέρει το έδαφος. Οι δεξαμενές αυτές τοποθετούνται συνήθως στον κήπο ή κάτω από χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων, όπου με τη βοήθεια αντλίας το νερό οδηγείται σε εξωτερικές βρύσες αλλά και εντός του κτιρίου για την κάλυψη αναγκών σε καθαρό νερό.
3) Πού μπορεί αλλού να αξιοποιηθεί το βρόχινο νερό, εκτός από μία οικία;
Το βρόχινο νερό μπορεί να αξιοποιηθεί για την κάλυψη αναγκών σε καθαρό νερό σε γραφεία, ξενοδοχεία, κάμπινγκ, χώρους εστίασης και αναψυχής (εστιατόρια/ταβέρνες/ καφετέριες), σε σχολεία, παιδικούς σταθμούς, εμπορικά κέντρα, και σε οποιοδήποτε χώρο συγκέντρωσης πλήθους ανθρώπων (π.χ. σταθμοί λεωφορείων, τρένων, αεροδρόμια, κτλ), όπου το βρόχινο νερό μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις τουαλέτες (καζανάκια, νεροχύτες), στο πότισμα κήπων, σε γενικούς καθαρισμούς, ακόμη και για πυρόσβεση-πυροπροστασία. Το βρόχινο νερό μπορεί, επίσης, να αξιοποιηθεί και για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών σε θερμοκήπια.
4) Πόσο νερό μπορεί να εξοικονομηθεί;
Ανάλογα με τις καθημερινές χρήσεις νερού μπορούν να εξοικονομηθούν 30 έως 50% του πόσιμου νερού σε οικίες και μέχρι 80% σε επιχειρήσεις, γραφεία και άλλους εμπορικούς και μη χώρους συγκέντρωσης ανθρώπων.
5) Πόσα χρήματα μπορώ να γλιτώσω από τους λογαριασμούς του νερού;
Ανάλογα με τις ποσότητες κατανάλωσης νερού και τη σχετική τιμολόγηση μπορούν να εξοικονομηθούν χρήματα που αντιστοιχούν στο 30 έως και 50% του κόστους για νερό ύδρευσης σε οικίες (κυρίως σε μονοκατοικίες και πολύ λιγότερο σε πολυκατοικίες) και μέχρι το 80% του αντίστοιχου κόστους σε μη οικιακούς χρήστες νερού. Όμως δε πρέπει να ξεχαστούν και τα περιβαλλοντικά οφέλη από τη συλλογή του, τα οποία δεν μπορούν να εκτιμηθούν σε χρηματικές μονάδες.
6) Πόσο βρόχινο νερό μπορώ να συλλέξω;
Εξαρτάται ανάλογα με την επιφάνεια στην οποία καταλήγει η βροχή (επιφάνεια σκεπής, ταράτσας), το υλικό κατασκευής, την κλίση και την κατάσταση στην οποία βρίσκεται αυτή, και φυσικά τη μέση βροχόπτωση στην περιοχή. Ενδεικτικά, αν διαθέτουμε μία στέγη 200 τ.μ. σε μια περιοχή με ετήσιο ύψος βροχής 350 mm (όπως η Θεσσαλονίκη) μπορούμε να συλλέξουμε 58,5 κυβικά μέτρα νερό τον χρόνο, που αντιστοιχούν σε παροχή περίπου 160 λίτρων νερού την ημέρα, όσο δηλαδή η μέση κατανάλωση ενός ατόμου.
7) Πού μπορώ να αξιοποιήσω το βρόχινο νερό;
Το βρόχινο νερό, επεξεργασμένο ή μη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλες τις χρήσεις εκτός από πόσιμο (κατανάλωση, μαγείρεμα). Ενδεικτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καζανάκια, νεροχύτες, ντουζιέρες, για πότισμα κήπων/φυτών, για γενικούς καθαρισμούς, για το πλύσιμο αυτοκινήτων, κτλ.
8) Τα συστήματα αξιοποίησης του βρόχινου νερού τοποθετούνται μόνο σε νέα κτίρια;
Όχι, μπορούν να τοποθετηθούν και σε υφιστάμενα κτίρια, μόνο που το κόστος μπορεί να είναι αυξημένο λόγω των επιπρόσθετων έργων διαμόρφωσης του χώρου και των διαφόρων νέων υδραυλικών εγκαταστάσεων.
9) Πού τοποθετείται συνήθως η δεξαμενή αποθήκευσης;
Η δεξαμενή μπορεί να θαφτεί στον κήπο, κάτω από χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων, στην αυλή, κάτω από πλακόστρωτα, αρκεί να αφήνεται ένας μικρός ελεύθερος χώρος για το κυκλικό καπάκι τους ώστε τα νερά που υπερχειλίζουν να διοχετεύονται για άλλες χρήσεις ή στο αποχετευτικό σύστημα. Οι περισσότερες υπόγειες δεξαμενές είναι κατασκευασμένες από ανθεκτικά υλικά που επιτρέπουν ακόμα και τη διέλευση αυτοκινήτων από πάνω τους.
10) Πόσο στοιχίζει η εγκατάσταση ενός συστήματος αξιοποίησης βρόχινου νερού;
Τα οικιακά συστήματα μπορούν να στοιχίσουν από 1000 έως και 5000€, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κόστος εγκατάστασης και το Φ.Π.Α., ανάλογα με το μέγεθος της δεξαμενής αποθήκευσης. Τα συστήματα που προορίζονται για μη οικιακές χρήσεις μπορούν να στοιχίσουν περισσότερο λόγω των αυξημένων αναγκών σε νερό (με αποτέλεσμα την εγκατάσταση περισσότερων δεξαμενών), ωστόσο, ο αντίστοιχος χρόνος απόσβεσης της επένδυσης είναι αναλογικά μικρότερος λόγω των μεγαλύτερων επιφανειών αποστράγγισης του βρόχινου νερού και της ταχύτερης κατανάλωσής του.
11) Ποιο το όφελος από την αγορά τέτοιων συστημάτων;
Τα οφέλη είναι οικονομικά αλλά και περιβαλλοντικά. Από τη μια εξοικονομούνται χρήματα από τις μειωμένες δαπάνες σε λογαριασμούς νερού και από την άλλη συμβάλουμε στην ορθολογική διαχείριση του νερού εξοικονομώντας πόσιμο νερό για τις μελλοντικές γενιές, μειώνουμε την επιβάρυνση του αποχετευτικού συστήματος και των συστημάτων βιολογικού καθαρισμού (καθώς συλλέγεται το νερό της βροχής), μειώνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο πλημμύρας.
12) Πόσο καθαρό είναι το νερό;
Το νερό της βροχής φιλτράρεται κατά την είσοδό του στη δεξαμενή αποθήκευσης με αποτέλεσμα την απομάκρυνση όλων εκείνων των ρύπων και σωματιδίων που το συνοδεύουν. Η διατήρησή του σε σκιερό και δροσερό μέρος (υπόγειες δεξαμενές) αποτρέπει την ανάπτυξη αλγών (φυτοπλαγκτόν), ενώ η διάταξη εξομάλυνσης της ροής του νερού της βροχής στο σημείο εισαγωγής (inlet calmer) αποτρέπει την αιώρηση της συσσωρευμένης λάσπης από τον πυθμένα της δεξαμενής στο κύριο σώμα του νερού. Η ποιότητα του νερού δεν κρίνεται, ωστόσο, κατάλληλη για πόση, εκτός και αν υποστεί κατάλληλη επεξεργασία (βλ. σύστημα RainSafe®).
13) Μπορεί το βρόχινο νερό να εισέλθει στο οικιακό δίκτυο ύδρευσης;
Όχι, τα δίκτυα του βρόχινου νερού είναι ξεχωριστά και δεν εμπλέκονται με εκείνα της ύδρευσης. Κρίνεται, ωστόσο, σκόπιμη η κατάλληλη επισήμανση των αντίστοιχων δικτύων και βρυσών του βρόχινου νερού για τη μη ποσιμότητα του νερού που παρέχουν.
14) Τι γίνεται στην περίπτωση που έχει μέρες να βρέξει;
Σε περιόδους ανομβρίας ή ακόμα και σε παρατεταμένη χρήση νερού, το επίπεδο του νερού στη δεξαμενή θα πέσει μέχρι ενός κατώτερου ορίου, πέρα από το οποίο ενεργοποιείται το σύστημα αυτόματης αναπλήρωσης του νερού της δεξαμενής από το δίκτυο ύδρευσης. Συνήθως, ο προσεκτικός σχεδιασμός ενός συστήματος επιτρέπει τη χρήση νερού για διάστημα περίπου μιας εβδομάδας (χωρίς αναπλήρωση της δεξαμενής), για φυσιολογικές καταναλώσεις νερού.
15) Ποια είναι η διαδικασία συντήρησης του συστήματος;
Ο συχνός καθαρισμός του εσωτερικού φίλτρου της δεξαμενής (μία φορά το τρίμηνο) διατηρεί την απόδοση του συστήματος και αυξάνει το χρόνο ζωής του φίλτρου. Το σύστημα είναι σχεδιασμένο κατά τέτοιο τρόπο ώστε να υπερχειλίζει μερικές φορές το χρόνο για την απομάκρυνση των αιωρούμενων στερεών από τη δεξαμενή. Οι δεξαμενές θα πρέπει να εξετάζονται κάθε δύο με τρία χρόνια για συσσώρευση λάσπης ή αν είναι ανιχνεύσιμο κάποιο ίζημα στη ροή του νερού. Καλό είναι, επίσης, να καθαρίζονται περιοδικά οι σχάρες που βρίσκονται εγκατεστημένες στις υδρορροές για τη συγκράτηση των φύλλων και άλλων μεγάλων σωματιδίων έτσι ώστε να μην φράξουν και δημιουργηθούν προβλήματα.
16) Η αξιοποίηση του βρόχινου νερού είναι καινούργια ιδέα;
Το σκεπτικό της συλλογής βρόχινου νερού δεν είναι καινούριο: χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στα ελληνικά νησιά καθώς και στις αγροτικές περιοχές της ενδοχώρας, έχοντας σημαντική παράδοση όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες χώρες του πλανήτη. Ουσιαστικά πρόκειται για συστήματα που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας και που οι συνθήκες λειψυδρίας επανέφεραν σε μια πιο σύγχρονη εκδοχή.
